Trong những năm 1949-1950, phong trào đấu tranh của thanh niên, học sinh, sinh viên các đô thị diễn ra liên tục, rầm rộ và rộng khắp, nhất là ở Sài Gòn - Gia Định.
Ngày 9 tháng 1 năm 1950, đã nổ ra một cuộc biểu tình lớn của Đoàn Thanh niên cứu quốc và Đoàn HS Sài Gòn - Chợ Lớn và hơn 6000 học sinh-sinh viên và giáo viên các trường, yêu cầu thả ngay những học sinh, sinh viên bị bắt, biểu tình đòi đảm bảo an ninh cho HS-SV học tập, trả tự do cho những HS bị bắt và mở cửa lại trường học. 13 giờ ngày hôm đó, bọn cầm quyền Dinh Thủ Hiến Trần Văn Hữu tráo trở lật lọng lời hứa sẽ giải quyết các yêu cầu nguyện vọng của HS-SV, chúng đã huy động một lực lượng lớn cảnh sát hùng hậu, kết hợp với công an, lính lê dương dùng dùi cui, súng máy, súng ngắn... đàn áp đẫm máu phong trào biểu tình trước sự phẫn nộ của đồng bào.
Nhiều em học sinh ngã gục trước những làn đạn khủng bố. Trần Văn Ơn và nhiều HS lớn tuổi phải hứng chịu các loạt ném đá và dùi cui để che chở cho các HS nhỏ tuổi hơn có mặt trong cuộc biểu tình và Anh đã bị trúng đạn trong lúc đang cùng một người bạn khiêng nữ sinh Tạ Thị Thâu của Trường Gia Long bị bọn cảnh sát ngụy đánh ngất. Anh hy sinh vào lúc 15 giờ 30 phút chiều ngày 9-1-1950. Khi đó, Anh chưa đầy 19 tuổi.
Cuộc đàn áp đẫm máu ngày 9/1/1950 thần đấu tranh mãnh liệt cùng với sự hy sinh anh dũng của anh Trần Văn Ơn đã thật sự khơi dậy trong lòng học sinh, sinh viên và nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn lòng căm thù giặc và ý chí kiên quyết đấu tranh chống thực dân, xâm lược Pháp và tay sai của chúng, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử Việt Nam. Do đó, vào tháng 2/1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9/1 hằng năm làm ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên nhằm noi gương và ghi nhớ công ơn của anh Trần Văn Ơn cũng như toàn bộ HS-SV đã có tinh thần đấu tranh bất khuất.